Karol Nawrocki podpisał pięć ustaw dotyczących ZUS, twórców i kierowców

Pięć prezydenckich podpisów jednego dnia nie oznacza, że wszystkie rozwiązania zaczęły obowiązywać natychmiast. Ustawy mają różne terminy wejścia w życie, a w przypadku dwóch umów międzynarodowych podpisanie ustaw ratyfikacyjnych jest elementem szerszej procedury. Dla obywateli najważniejsze są więc nie tylko same decyzje, lecz także ich praktyczne skutki i daty, od których będzie można się na nie powoływać.

Pakiet podpisany przez prezydenta łączy sprawy bezpieczeństwa państwa, kultury, ubezpieczeń społecznych i ruchu drogowego. Obejmuje następujące akty prawne:

Traktat obronny z Wielką Brytanią ustawa wyraża zgodę na jego ratyfikację i dotyczy współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa oraz obronności, druk sejmowy nr 2840

Koprodukcje seriali ustawa dotyczy ratyfikacji konwencji Rady Europy o międzynarodowej koprodukcji utworów audiowizualnych w formie seriali, druk nr 2841

Stare należności ZUS ustawa przewiduje umorzenie określonych należności składkowych powstałych przed 1 stycznia 1999 roku, druk nr 3010

Wynagrodzenia z tytułu wypożyczeń bibliotecznych nowelizacja zmienia sposób finansowania świadczeń dla uprawnionych twórców i wydawców, druk nr 3012

Bezpieczeństwo na przejazdach kolejowych nowelizacja Prawa o ruchu drogowym i innych ustaw zaostrza konsekwencje najgroźniejszych naruszeń, druk nr 3101

Pierwsza z ustaw dotyczy traktatu podpisanego 27 maja 2026 roku w Londynie przez Polskę i Zjednoczone Królestwo. Dokument tworzy ramy bliższej współpracy w obszarze obronności, wspólnych ćwiczeń, interoperacyjności wojsk, przemysłu obronnego oraz wymiany technologii. Obejmuje także cyberbezpieczeństwo, ochronę infrastruktury krytycznej, przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym, terroryzmowi i przestępczości zorganizowanej.

Najważniejszym politycznie elementem jest zobowiązanie do wzajemnej pomocy w razie napaści zbrojnej na jedną ze stron. Traktat przewiduje, że wsparcie może obejmować środki wojskowe i ma być udzielane zgodnie z artykułem 5 Traktatu Północnoatlantyckiego. Nie zastępuje więc NATO, lecz ma wzmacniać dwustronną współpracę sojuszników.

Podpis prezydenta pod ustawą ratyfikacyjną nie jest tym samym co automatyczne wejście całego traktatu w życie. Ustawa udziela zgody na ratyfikację, po czym potrzebne są dalsze czynności przewidziane w prawie krajowym i w samym traktacie.

Druga ustawa ratyfikacyjna dotyczy konwencji Rady Europy sporządzonej 26 marca 2026 roku w Lille. To pierwsze międzynarodowe ramy prawne stworzone specjalnie dla niezależnych koprodukcji seriali telewizyjnych i streamingowych. Polska znalazła się wśród pierwszych państw, które podpisały dokument.

Serial spełniający warunki oficjalnej koprodukcji będzie mógł być traktowany w państwach uczestniczących jak utwór krajowy. W praktyce może to ułatwić producentom dostęp do publicznych instrumentów wsparcia, połączyć budżety partnerów z kilku krajów i zwiększyć szanse dystrybucji na zagranicznych rynkach. Dla polskich ekip oznacza to możliwość realizowania większych projektów, ale także obowiązek spełnienia warunków określonych w konwencji.

Sama ustawa nie uruchamia tych możliwości od dnia podpisu. Potrzebne są ratyfikacja konwencji oraz spełnienie warunków jej wejścia w życie na poziomie międzynarodowym.

Najbardziej bezpośrednio odczuwalna dla części obywateli i przedsiębiorców może być ustawa dotycząca należności składkowych powstałych przed reformą systemu emerytalnego, czyli przed 1 stycznia 1999 roku. Nieprzedawnione należności objęte regulacją mają zostać umorzone automatycznie. Nie będzie trzeba składać wniosku ani prowadzić osobnego postępowania.

Wraz z należnością główną mają zniknąć związane z nią odsetki, dodatkowe opłaty oraz koszty upomnienia i egzekucji. Prowadzone postępowania egzekucyjne zostaną zakończone, a zabezpieczenia ustanowione na umarzanych należnościach mają wygasnąć. Ustawodawca uzasadnia zmianę tym, że dalsze dochodzenie bardzo starych zobowiązań generuje wysokie koszty, a przynosi niewielkie wpływy.

Jest jednak ważne zastrzeżenie. Dla niektórych osób rozliczenie dawnych składek może mieć znaczenie przy ustalaniu kapitału początkowego lub przyszłego świadczenia. Dlatego przewidziano możliwość rezygnacji z umorzenia w ciągu 30 dni od otrzymania informacji z ZUS. Zanim ktoś podejmie taką decyzję, powinien sprawdzić jej wpływ na własną sytuację ubezpieczeniową.

Kolejna nowelizacja dotyczy systemu public lending right, czyli wynagrodzeń przysługujących za bezpłatne wypożyczanie egzemplarzy utworów przez biblioteki publiczne. Mechanizm obejmuje między innymi autorów, tłumaczy, ilustratorów i wydawców, którzy spełniają ustawowe warunki i zgłoszą udział w podziale środków.

Roczna kwota przeznaczana na te wypłaty ma wzrosnąć z 5 do 10 procent wartości materiałów bibliotecznych kupionych przez biblioteki publiczne w poprzednim roku. Pieniądze nadal będą pochodzić z Funduszu Promocji Kultury i trafiać do uprawnionych za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania.

Zmiana nie oznacza opłat dla czytelników. Korzystanie z bibliotek publicznych pozostanie bezpłatne. Nowelizacja ma natomiast lepiej dostosować wysokość środków dla twórców i wydawców do obecnej skali rynku oraz cen książek.

Ostatnia podpisana ustawa koncentruje się na bezpieczeństwie na przejazdach kolejowych. Nowe przepisy przewidują zatrzymanie prawa jazdy na trzy miesiące za zachowania, które mogą doprowadzić do zderzenia z pociągiem: omijanie opuszczonych zapór lub półzapór, wjazd podczas ich opuszczania albo przed pełnym podniesieniem, zignorowanie czerwonego sygnału oraz wjazd na przejazd bez możliwości jego opuszczenia.

Policjant będzie mógł zatrzymać dokument na miejscu, a decyzję o trzymiesięcznym zawieszeniu uprawnień wyda starosta. Postępowanie administracyjne ma być niezależne od późniejszej odpowiedzialności za wykroczenie lub przestępstwo.

Zaostrzone zostaną również sądowe zakazy prowadzenia pojazdów. W przypadku spowodowania katastrofy w ruchu lądowym na przejeździe kolejowym minimalny zakaz ma wynosić trzy lata. Za sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa takiej katastrofy sąd będzie orzekał zakaz na co najmniej rok. Regulacja ma skłonić kierowców do traktowania sygnalizacji i zapór jako bezwzględnej granicy, a nie przeszkody, którą można ominąć dla oszczędzenia kilkudziesięciu sekund.

Podpis prezydenta zamyka ważny etap procesu legislacyjnego, ale przepisy muszą jeszcze zostać ogłoszone w Dzienniku Ustaw. Nowelizacja dotycząca wypłat za wypożyczenia biblioteczne ma wejść w życie następnego dnia po ogłoszeniu. Zmiany związane z przejazdami kolejowymi zaczną obowiązywać po 14 dniach.

Ustawa o umorzeniu należności ZUS przewiduje dłuższy okres przygotowawczy. Ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie pięciu miesięcy od ogłoszenia. W przypadku umów z Wielką Brytanią i Rady Europy o dacie ich obowiązywania zdecydują także kolejne etapy procedury ratyfikacyjnej i postanowienia samych dokumentów.

Pakiet podpisany 4 listopada 2026 roku jest więc zróżnicowany. Jedne rozwiązania dotyczą relacji międzynarodowych i bezpieczeństwa państwa, inne mogą przełożyć się na sytuację konkretnych kierowców, ubezpieczonych, twórców i producentów. W każdym przypadku warto patrzeć nie tylko na nagłówek o prezydenckim podpisie, lecz także na zakres regulacji, warunki skorzystania z niej i właściwy termin wejścia w życie.